Programma Sociaal Domein

Het sociaal domein was ook in 2025 volop in beweging.  Terugblikkend zijn er vooral de grote meerjarentrajecten die de aandacht vroegen en helaas blijven er zorgen over de financiën.

Het vlaggenschip van het sociaal domein is de Integrale Beleidsnota sociaal domein welke uitvoering krijgt via het programma Transformatie.  Om de Transformatie binnen het sociaal domein vorm te geven en als gemeente van 'zorgen voor' naar 'zorgen dat' te gaan, hebben we sinds 2024 de maatschappelijke agenda (MAG) ingesteld. Ook vorig jaar is de MAG 2025 verschenen en ruim in uitvoering genomen. Er werd ook de MAG-maand georganiseerd, die volledig in het teken stond van onze inwoners. Langs de opgaven in de  vier themalijnen gingen we in gesprek met onze inwoners om hun input, ideeën en ervaringen op te halen om ons beleid effectiever te kunnen vormgeven.

De grotere trajecten in 2025 brachten ons in essentie de volgende resultaten:
In 2025 is een eerste stap gezet in duidelijkheid over de Toekomst WSW door zaken te blijven doen met Ontplooj en Larcom.  Het meldpunt schulden werd middels een uitvoeringsplan nu voorbereid om de extra taken (afgestoten van de Stadsbank) en ontwikkelingen het hoofd te kunnen gaan bieden. Als laatste grote ontwikkeling binnen de doelenboom Sociale Zaken wordt op de actualiteit rond vluchtelingen in brede zin beschreven. Er zijn grote stappen gezet in de taakstelling Statushouders en het huisvesten van Oekraïners. De uitvoering van de spreidingswet werd opgeschort als gevolg van een raadsbesluit.

Voor jeugd zijn de ontwikkelingen fors. Van hervormingsagenda, Toekomstscenario jeugd en gezinsbescherming, nieuwe aanbesteding jongerenwerk en hiermee ook de ontwikkelingen rond de toegang. De bestuursopdracht Toegang heeft  na een tussennotitie eind 2025 de Kadernotitie Toegang opgeleverd en dat nauw wordt samengewerkt  met het nieuwe subsidie- en inkoopbeleid.  De extra middelen die wij ook in 2025 ontvingen via de mei- en septembercirculaire zijn meer dan welkom maar de financiële ontwikkelingen jeugd, mede door de nieuwe inkoop jeugdhulp leveren ook in 2025 al extra zorgen op en leidde - in 2025 ook tot een stevige financiële aanvulling bij de rekening 2025 . Zie hiertoe de doelenboom jeugd.

Voor onderwijs is gewerkt aan voorbereidingen rond de wet "Van school naar duurzaam werk – Verankering Leerrecht". Dit deden en doen we met de RMC-regio.  Ondertussen is de evaluatie Motie Leerplicht uitgewerkt en meegenomen in de begroting.   Onderwijshuisvesting blijft ook onze aandacht houden.  Helaas is er weinig progressie zichtbaar rond het opleveren van een scholenplan welke het onderwijs gezamenlijk zou moeten opleveren. Het wetsvoorstel  "Doelmatige aanpak onderwijshuisvesting"  stagneerde landelijk, daarmee is ook de nieuwe verordening vertraagd. De nieuwbouw Oranjeschool loopt. Het onderzoek rond extra huisvesting voor de Sleutel te Vroomshoop zal eind 2025 in een eindfase en zal leiden tot een voorstel.  

De uitvoeringskracht in het sociaal domein vergde bijzondere aandacht afgelopen jaar. Los van wachtlijsten in de uitvoering, die met tijdelijke middelen gelukkig zijn opgevuld en de druk op sociale zaken/inburgeringsketen, zijn er ook bij management, beleid en bedrijfsvoering sociaal door allerlei redenen gaten in de bezetting.  Denk hierbij aan  verloop, ziekte, en vooral ook moeilijk vervulbare functies (m.n. bij jeugd). In de kadernota is dit organisatiebreed reeds aangegeven. Met het college werden strakke keuzen gemaakt in wat wel en niet werd geprioriteerd maar soms hebben zaken langer geduurd of zijn deze stilgelegd: zo is de nieuwsbrief sociaal domein niet verschenen en duurde de afhandeling van subsidieprocessen langer.  Er werd soms minder uitgevoerd, geïnnoveerd (en uitgegeven) dan gewenst en we waren minder in control door afwezigheid van de adviseur bedrijfsvoering sociaal en wisselend management.  Terugblikkend naar de beleidsagenda zijn alle genoemde stukken wel verschenen, waarbij Krachtig Ouder Worden (Wmo) uiteindelijk op verzoek van de raad later is behandeld  en besloten. Gelukkig realiseerden we vorig jaar ook veel , zoals het uitvoeringsplan genotsmiddelen, aanbesteding jongerenwerk, verordening reizen naar school en diverse MAG-activiteiten.

In de regionale samenwerking  speelde ook het nodige (zie doelenboom gezondheid). De kerntakendiscussie SamenTwente heeft niet geleid tot besparingen, maar wel zijn er twee vervolgopdrachten ontstaan: de prioritaire opdracht jeugd (.i.v.m. sturing op het jeugd(hulp)dossier regionaal en een Samenwerkingsopdracht, om  te bekijken hoe we efficiënter en effectiever als gemeenten en regio-organisatie kunnen samenwerken.  Dit zal komend jaar (2026) zichtbaar worden. Tenslotte werd de strategische agenda SamenTwente weer opgepakt.

Tot zover de algemene inleiding. Bij enkele doelenbomen gaan wij nader in op de specifieke voorstellen en ontwikkelingen. 

Beoogd maatschappelijk effect:
Participerende en financieel zelfredzame inwoners

Doelen
Naar vermogen participerende doelgroep Participatiewet in de maatschappij
Het doel van de Participatiewet is om mensen zoveel mogelijk te laten participeren op de reguliere arbeidsmarkt. De gemeente kan voor iedereen dezelfde instrumenten en voorzieningen inzetten en zal daarbij ook maatwerk inzetten. Hierbij wordt zoveel mogelijk uitgegaan van de eigen kracht van de inwoner.

Financieel en sociaal zelfredzame inwoners
Het hebben van werk of een zinvolle dagbesteding maakt meedoen in de samenleving mogelijk. Het zorgt voor ritme en structuur en het geeft eigenwaarde. We willen dat elke inwoner van de gemeente Twenterand de mogelijkheid krijgt om naar vermogen mee te doen aan de samenleving. We ondersteunen inwoners die niet zelf in hun levensonderhoud kunnen voorzien met een uitkering. Voor een deel van deze inwoners ligt er een opgave wat betreft het vinden van passend werk.
Kinderen moeten zich kunnen ontplooien, hun eigen mogelijkheden ontdekken en ontwikkelen en volop mee kunnen doen in de samenleving. Belangrijk is dat zij perspectief houden op een gelukkig leven. Elk kind moet niet alleen kunnen beschikken over voedsel, kleding en andere basisbehoeften, maar moet ook mee kunnen op schoolreis, lid van de bibliotheek kunnen worden en bijvoorbeeld wekelijks kunnen sporten of muziek maken.

Sociaal zelfredzame inwoners
Zelfredzaamheid is het hogere doel. Middels eigen kracht, instrumenten uit de participatiewet, schuldhulpverlening en minimabeleid en de wettelijke taken rond vluchtelingen wordt dit zo optimaal mogelijk nagestreefd.

Beoogd maatschappelijk effect
Inwoners zijn zo lang en zoveel mogelijk zelfredzaam

Doelen
Inwoners wonen langer zelfstandig thuis
Wij streven als Twenterand na dat inwoners zo lang mogelijk zelfredzaam blijven. Daartoe werken we er aan om de inwoners zo lang dit mogelijk en wenselijk is zelfstandig thuis te laten wonen. We voorzien zo goed mogelijk, direct of indirect, in de diverse ondersteuningsbehoeften van inwoners. We zorgen voor goed ingerichte woonservicegebieden. We ondersteunen mantelzorgers en vrijwilligers om in dit doel te voorzien.

Inwoners voorzien in hun ondersteuningsbehoefte
Het doel van de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) is dat inwoners worden voorzien in hun ondersteuningsbehoefte. Inwoners worden gestimuleerd en ondersteund om nog meer op eigen kracht en samen met het eigen netwerk te komen tot oplossingen. De inwoner en zijn omgeving staan daarbij centraal. We stimuleren inwoners op hun eigen mogelijkheden en verantwoordelijkheden in te zetten. Een maatwerkvoorziening is het sluitstuk van de Wmo. Eerst beoordelen we de eigen kracht van de inwoner en kijken we naar voorliggende voorzieningen. Daar waar nodig zetten we een maatwerkvoorziening in om in de ondersteuningsbehoefte van de inwoner te voorzien. 

Inwoners zijn zich bewust van eigen verantwoordelijkheid nu en in de toekomst
We bevorderen het bewustzijn onder de inwoners van hun eigen verantwoordelijkheden en bevoegdheden. Inwoners worden gestimuleerd en ondersteund om in eerste instantie op eigen kracht en gezamenlijk met de mensen uit hun omgeving tot oplossingen voor problemen te komen.

Beoogd maatschappelijk effect
Inwoners zijn lichamelijk, geestelijk en sociaal gezond.

Doelen
Inwoners voelen zich mentaal gezonder
Van zorg naar gezondheid: die omslag gaan we maken! Volgens het concept voor positieve gezondheid, is gezondheid “het vermogen zich aan te passen en een eigen regie te voeren, in het licht van de fysieke, emotionele en sociale uitdagingen van het leven”. Mentale gezondheid is nauw verbonden met andere leefgebieden van inwoners. Dit maakt een integrale aanpak voor het verbeteren van de gezondheid noodzakelijk. Daarbij hebben we aandacht voor de sterk veranderende samenleving en de (mentale) uitdagingen die dit met zich meebrengt voor verschillende doelgroepen.

Meer inwoners hebben een gezonde leefstijl
Voor de gemeente is het van belang dat onze inwoners zich zo gezond mogelijk voelen, zodat inwoners gezond op kunnen groeien, ouder worden en zo lang mogelijk gezond en zelfredzaam zijn. Om dit te bereiken is het nodig om een fit en vitaal leven te stimuleren, met een bijbehorende gezonde leefstijl. Verschillende doelgroepen vragen daarbij om verschillende manieren van benadering en ondersteuning. 

Meer inzetten op en stimuleren van een gezonde leefomgeving
Gezondheid vertegenwoordigd in alle beleidsterreinen: dat is het doel. Een omgeving moet ruimte bieden voor beweging, ontmoeting en meer voorbeelden van gezond gedrag.

Beoogd maatschappelijk effect
Iedere inwoner is zo lang en zoveel mogelijk zelfredzaam.

Doelen
Onderwijskansen zijn vergroot
De gemeente Twenterand heeft als doel de onderwijs kansen te vergroten. Wij doen dit door in een vroeg stadium achterstanden en problemen te signaleren en hierop tijdig te anticiperen. Hiermee wordt beoogd dat alle kinderen een kansrijke start hebben in het onderwijs. Tevens hopen we met preventieve inzet in de toekomst minder vaak jeugdhulpvoorzieningen in te zetten. Belang is hierin een goede doorgaande lijn van kinderwens tot onderwijs.  

Het vergroten van de basisvaardigheden bij inwoners
De gemeente Twenterand heeft als doel de basisvaardigheden van inwoners te vergroten. Basisvaardigheden zijn competenties die inwoners nodig hebben om effectief te functioneren in de samenleving, hierbij kan gedacht worden aan lezen, schrijven en digitale vaardigheden. Als inwoners verminderde basisvaardigheden hebben, kunnen zij minder goed functioneren in de samenleving, thuis en op het werk. Door het vergroten van de basisvaardigheden bij inwoners wordt de zelfredzaamheid bevorderd.

Onderwijsvoorzieningen zijn toegankelijk
De voorzieningen voor onderwijshuisvesting en leerlingenvervoer voldoen aan de normen die in de lokale verordeningen zijn vastgelegd. Tevens zorgt de gemeente in specifieke gevallen voor extra ondersteuning als de gemeente hiervoor verantwoordelijk is. 

Beoogd maatschappelijk effect
Evenwichtig opgroeiende jeugd, die actief deelneemt aan de maatschappij.

Doelen
Er zijn voldoende ontwikkelingsmogelijkheden voor de jeugd op alle leefgebieden
De meeste jeugdigen groeien probleemloos op, ouders zijn hiervoor als eerste verantwoordelijk. Daarnaast zijn er voldoende voorzieningen op het gebied van sport, welzijn, cultuur, educatie, gezondheid en vrije tijd waarin de Twenterandse jeugd zich kan ontwikkelen.

Er is preventie van problemen bij jeugd
De gemeente wil voorkomen dat lichte opvoed- of opgroeivragen uitgroeien tot zorgvragen.

Waar nodig is er ondersteuning en zorg voor jeugdigen en ouders
Voor ouders en jeugdigen waarvoor het niet vanzelfsprekend is dat alles vanzelf goed verloopt, is aanvullende ondersteuning of zorg nodig om ook voor hen de kans om evenwichtig op te groeien mogelijk te maken of te vergroten. We streven naar effectieve en efficiënte ondersteuning en zorg waarmee we de eigen kracht van ouders en jeugdigen versterken met als doel dat ze zo snel mogelijk en zo goed mogelijk hun eigen leven (weer) vorm kunnen geven. De gemeente heeft op grond van de Jeugdwet een jeugdhulpplicht, die waarborgt dat jeugdigen de hulp ontvangen die zij nodig hebben. Met deze verantwoordelijkheden heeft de gemeente meer instrumenten in handen om hierop te sturen.

Beoogd maatschappelijk effect
In Twenterand willen we dat iedereen -naar eigen vermogen- mee kan doen in de samenleving. Gemeente, inwoners, maatschappelijke organisaties, ondernemers en verenigingen moeten voor elkaar klaar staan en de handen ineenslaan. Om hieraan te werken de komende jaren is het nieuwe sociaal beleid in onze integrale beleidsnota 2023-2026 vastgelegd: overkoepelende doelen voor verschillende levensgebieden worden hierin beschreven. Het bereiken van de doelen gaat aan de hand van verschillende activiteiten, waarvan de invulling samen met betrokkenen wordt gedaan middels de maatschappelijke agenda. De doelenboom Transformatie behelst dus het raamwerk van de maatschappelijke agenda (MAG).  De MAG is omvangrijk zoals in de activiteitenlaag in de doelenboom hierboven is weergegeven. De middelen vanuit de specifieke uitkering Gezond en Actief Leven Akkoord (SPUK GALA) en de middelen uit het stimuleringsfonds worden voornamelijk gebruikt voor uitvoering van de maatschappelijke agenda.

Doelen
Zelfredzame Twenterander
Twenteranders kunnen voorzien in hun bestaan en kunnen meedoen aan de samenleving.

Participerende Twenterander
Twenteranders nemen naar vermogen deel en dragen bij aan de maatschappij.

Lerende Twenterander
Twenteranders krijgen en benutten kansen om zich te (blijven) ontwikkelen.

Gezonde Twenterander
Twenteranders voelen zich gezonder

De Maatschappelijke Agenda 2025 is verschenen en gebaseerd op de Integrale Beleidsnota Sociaal Domein 2023-2026.  Ook is er gewerkt aan een programmaplan voor Transformatie.  

Het gerealiseerde totaal saldo van baten en lasten op het programma ‘sociaal domein’ is € 572.000 lager dan geraamd (voordeel). Dit verschil wordt onder andere veroorzaakt door:

Sociale Zaken

• Binnen het product algemene bijstand is sprake van verschillende voor- en nadelen. Op de verstrekte bijstand welke t.l.v. het BUIG-budget komt is sprake van een voordeel van € 138.000 (ca. 2% van het budget van ruim € 7 miljoen). Op de verstrekte loonkostensubsidies is ook sprake van een voordeel van € 60.000 (ca. 2% van het budget). Door enkele afrekeningen uit het verleden en een voordeel op de onderzoekskosten rond de BBZ (Besluit Bijstandverlening Zelfstandigen) is een nadeel ontstaan van € 85.000. De mutatie in de voorziening dubieuze debiteuren sociale zaken leidt per saldo tot een nadeel van € 92.000. Op de TOZO (Tijdelijk Overbruggingsregeling Zelfstandig Ondernemers – Corona gerelateerd) is een voordeel ontstaan van € 282.000 door het corrigeren van een in 2024 ten onrechte in het resultaat verantwoorde mutatie van de TOZO-schuld aan het Rijk.
• Op het budget voor Bijzondere Bijstand zien we per saldo een onderschrijding van € 149.000. Dit komt onder meer door dat de verwachting dat door de verruiming van de voorwaarden voor het in aanmerking komen voor individuele inkomenstoeslag van 110% naar 120% van de bijstandsnorm een groter beroep gedaan zou worden op deze regeling. Dit blijkt echter niet het geval te zijn. Daarnaast is sprake van openeinderegelingen. Het voordeel is gestort in de reserve minimabeleid (budgettair neutraal).
• Het budget voor inzet ervaringsdeskundigen van € 50.000 is niet ingezet in 2025 (hiertegenover staat een nadeel van soortgelijke omvang, omdat er ook geen onttrekking uit de reserve coalitieakkoord heeft plaatsgevonden). In 2025 is gewerkt aan het kader inzet ervaringsdeskundigheid en -kennis. Het kader is begin 2026 vastgesteld.
• Via de meicirculaire 2025 hebben we een decentralisatie uitkering ontvangen van € 83.000 voor de alleenverdienersproblematiek. In 2025 is dit budget niet besteed en daarom zal worden voorgesteld deze via de resultaatbestemming 2025 over te hevelen naar 2026.
• Op de salariskosten van de SW-medewerkers die via Ontplooj worden verloond is sprake van een nadeel van € 257.000. Deels komt dit door compensatie van deze medewerkers voor de nadelige gevolgen van het belastingplan 2025. Hiervoor hebben we een decentralisatie uitkering ontvangen van in totaal € 110.000 (waarvan € 32.000 op het product algemene uitkering is verantwoord). Per saldo op sociale zaken dus een nadeel van € 179.000.
• Op de dienstverlening van Ontplooj is sprake van een nadeel van € 25.000 en op de dienstverlening door Larcom is sprake van een voordeel van € 42.000 door afrekeningen uit 2024.
• Onder sociale zaken worden ook de budgetten voor Vluchtelingen en Vluchtelingen Oekraïne verantwoord. Het budget vluchtelingen Oekraïne laat een voordeel zien van € 447.000 door met name een te hoge raming voor de verbetering van de infrastructuur en een niet volledig geraamde rijksbijdrage (specifieke uitkering).  Voor de opvang van vluchtelingen wordt een normvergoeding ontvangen. Een voordeel van € 81.000 is ontstaan doordat we de kosten ruimschoots binnen de normvergoeding kunnen opvangen.

Maatschappelijke Ondersteuning

• De eigen bijdragen Wmo laten dit jaar een voordeel zien van € 39.000. Er zijn meer eigen bijdragen ontvangen dan er begroot zijn. 
• Op de maatwerkvoorzieningen Wmo is voor HO (Huishoudelijke Ondersteuning) sprake van een nadeel van € 49.000 (nog geen 1% van het budget). 
• Het voordeel op de lasten maatwerkvoorzieningen natura immaterieel Wmo van € 23.000 wordt voor € 11.000 verklaard door het niet uitkeren van een subsidie omdat een stichting geen subsidie heeft aangevraagd. Op de inkomsten is sprake van een voordeel van € 37.000 a.g.v. verkoop hulpmiddelen (vb. scootmobielen) welke niet begroot was.
• Daarnaast is het budget van € 50.000 voor het innovatiefonds per saldo niet aangewend (hiertegenover staat een nadeel op de onttrekking uit de algemene risicoreserve voor hetzelfde bedrag). Vanuit het innovatiefonds is wel een subsidie verstrekt maar ook een subsidie teruggevorderd over 2020-2021.
• Op de PGB-budgetten Wmo begeleiding en HO is sprake van een structurele onderbesteding van € 98.000. 
• Wat betreft de maatwerkdienstverlening 18+ (begeleiding en dagbesteding) zien we een voordeel van € 158.000.
• Binnen het uitvoeringsbudget Wmo is o.a. door een positieve afrekening uit 2024 sprake van een incidenteel voordeel van € 58.000.
• Binnen algemeen maatschappelijk werk is sprake van een voordeel van € 30.000 door het niet aanwenden van het budget voor eenzaamheid. De uitgaven konden t.l.v. de Brede SPUK GALA worden gebracht. Hierdoor heeft er ook geen onttrekking uit de algemene risicoreserve plaatsgevonden van € 30.000. Per saldo dus budgettair neutraal.
  
  Gezondheidszorg
  
• Op jeugdgezondheidszorg is er sprake van een overschrijding van € 24.000. Dit wordt veroorzaakt door een overschrijding op het POH-budget. De kosten zijn conform 2024, de begroting (t.l.v. budgetten jeugdzorg) is hier echter niet op aangepast. 
• Er is € 25.000 minder uitgegeven aan de bestrijding van de eikenprocessierups. Hiervan is € 17.500 structureel.
• Op het onderhoud van en trainingen voor gebruik van AED’s is sprake van een voordeel op de uitgaven van € 20.000. Tegenover een deel van de kosten staat een onttrekking uit de reserve coalitieakkoord. Per saldo geeft dit een voordeel van € 14.000.
• Het budget van € 50.000 voor Lang Gezond is in 2025 niet aangewend omdat de lasten t.l.v. de Brede SPUK GALA (Gezond en Actief Leven Akkoord) konden worden gebracht.

 Onderwijs

• Op leerlingenvervoer gemeentebreed is sprake van een nadeel van € 72.000 op de lasten. Dit betreft 3,6% van het begrote bedrag van ca. € 2 miljoen.  Oorzaken zitten in de aantallen en de ritlengtes van deze open einde regeling. Daarnaast is sprake van een voordeel op de kosten voor indicatie en een voordeel op de eigen bijdragen leerlingenvervoer van € 13.000, per saldo een nadeel van € 55.000 op leerlingenvervoer.
• De kosten SMI (Sociaal Medische Indicatie) vallen € 16.000 lager uit. In april is het budgetplafond verhoogd van € 40.000 naar € 60.000 door een sterke toename van de aanvragen, echter in de loop van het jaar stagneerde deze groei weer.

Jeugd

• Op het gebied van de geïndiceerde jeugdzorg is sprake van een nadelig saldo van € 771.000. De overschrijding bedraagt ruim 7% van het budget dat bij de berap met € 2,2 miljoen opwaarts was bijgesteld. Oorzaak is een stijging in aantallen in met name het laatste kwartaal van 2025, dit in combinatie met enkele dure cliënten in dit kwartaal. 
• Op individuele voorzieningen natura jeugd is sprake van een onderschrijding van € 55.000, voor € 46.000 veroorzaakt door een onderbesteding van het noodpotje voor crisissituaties (calamiteitenbudget).
• Het budget van PGB jeugd is onderschreden met € 14.000 vanwege minder uitgaven PGB dan begroot. 
• Binnen jeugd- en socuwerk is een voordeel ontstaan van € 50.000 door een aantal positieve subsidieafrekeningen over 2024.