Programma Economie en vrije tijdsbesteding

Inleiding Programma Economie en Vrijetijdsbesteding (terugblik 2025)

In het coalitieakkoord 2022–2026 was de ambitie uitgesproken om Twenterand verder te ontwikkelen tot een economisch sterke gemeente met een sociaal kloppend hart. Het programma Economie en Vrijetijdsbesteding droeg hier in 2025 opnieuw aanzienlijk aan bij. Het omvatte de beleidsterreinen economie, werkgelegenheid, landelijk gebied, recreatie & toerisme, cultuur, sport & bewegen en subsidiebeleid – een samenhangend geheel dat elkaar versterkte en bijdroeg aan een toekomstbestendige economie en een aantrekkelijk leefklimaat. Deze ambitie bleef in 2025 onverminderd leidend, ook in een jaar waarin landelijke en regionale ontwikkelingen merkbaar waren.

Doelenboom Cultuur en Recreatie & Toerisme
Cultuur bleef in 2025 een belangrijke drager van talentontwikkeling en sociale verbondenheid in Twenterand. Er werd gestart met het nieuwe cultuurplan, dat de basis vormde voor een leer- en experimenteerfase in 2026–2027. In dit traject wordt samen met culturele verenigingen onderzocht welke vormen van samenwerking en ondersteuning het meest effectief zijn. De geplande proeftuinen voor cultuurcommunicatie en vernieuwende programmering maken hiervan deel uit en lopen door in 2026.

Ook in 2025 namen opnieuw veel basisschoolleerlingen deel aan cultuureducatie via de provinciale regeling, en werd de functie van cultuurmakelaar opnieuw ingevuld.  Mede dankzij een bijdrage van de Cultuurregio is er een theaterproject uitgevoerd welke gericht was op jongeren. Voor het bibliotheekwerk liep een extern onderzoek naar een toekomstbestendige voorziening, vooruitlopend op aangescherpte landelijke kaders. Het culturele aanbod kreeg daarnaast een impuls door een tijdelijke verruiming van het evenementenbudget.

Binnen de vrijetijdseconomie werden alle benodigde onderzoeken afgerond voor integratie van de Nota Vrijetijdseconomie in de Omgevingsvisie. Twenterand bleef actief betrokken bij regionale netwerken die werken aan een toekomstgericht landschap waarin natuur, recreatie en cultuur in samenhang worden ontwikkeld. De gebiedsmarketing van de Engbertsdijksvenen kreeg verder vorm, terwijl de uitvoering van de dorpsommetjes door onderbezetting moest worden doorgeschoven naar de volgende bestuursperiode.

In het terrassenseizoen van 2025 is een pilot uitgevoerd met verruimde terrastijden. Onder regie van de gemeente, in samenwerking met de Koninklijke Horeca en een externe projectleider, is de pilot zorgvuldig gemonitord en geëvalueerd. Daarbij zijn signalen van omwonenden, ondernemers en handhaving systematisch meegenomen. Uit de evaluatie bleek dat er sprake was van een goede balans tussen levendigheid en leefbaarheid en dat geen noemenswaardige toename van overlast werd geconstateerd. De verruiming draagt daarmee bij aan een gastvrije sfeer in de kernen. Op basis van deze uitkomsten heeft de gemeenteraad besloten de verruimde terrastijden structureel vast te stellen.

Doelenboom Economie en Werkgelegenheid
Twenterand bleef in 2025 inzetten op een sterke, toekomstgerichte economie. Twenterand werkte in 2025 nauw samen met de veertien Twentse gemeenten via de Agenda voor Twente en de Twenteboard. De raad stemde in met het voortzetten van de deelname voor minimaal twee jaar. Twenterand deed actief – en waar nodig kritisch – mee aan dit regionale overleg. Via het Bestuurlijk Overleg Sociaaleconomische Structuurversterking (BOSS) werkten gemeenten en de provincie samen aan innovatie, duurzame groei en een toekomstbestendige economie.

Binnen de kernen werd ruimtelijk en economisch gewerkt aan toekomstbestendige centra. Het uitvoeringsprogramma voor het centrum van Vriezenveen werd vastgesteld en verder uitgewerkt, en ook in andere kernen werd voortgang geboekt. Het investeringsfonds Twenterand Invest gaf daarbij een zichtbare impuls aan initiatieven die economie en leefbaarheid versterkten.

Binnen de regio West Twente werd verder gewerkt aan de gebiedsinventarisatie binnen de Toekomst voor ons Platteland-aanpak. Deze inventarisatie gaf inzicht in de opgaven rond landbouw, natuur, water en sociaaleconomische ontwikkelingen en vormde een stevig fundament voor nieuw beleid.

Voor de Engbertsdijksvenen werd bewust gekozen om pas met participatie te starten wanneer hogere overheden duidelijkheid geven over investeringen in leefbaarheid. Wel werd met omliggende gemeenten gewerkt aan een investeringsprogramma voor recreatieve basisvoorzieningen, dat in 2026 wordt opgeleverd. Ook liepen de voorbereidingen voor een regionaal onderzoek naar toekomstbestendige landbouw rond hoogveengebieden, dat eveneens in 2026 verdergaat.

De agrarische sector werd ondersteund met bijeenkomsten over onder meer biobased teelten en vitale bodems. Door landelijke onzekerheid bleef daadwerkelijke beweging bij agrariërs beperkt, al werden biodiversiteitsprojecten wel succesvol verder versterkt en druk bezocht. Ook de inzet van ervencoaches bleef in 2025 van grote waarde voor bewoners en ondernemers in het buitengebied.

Doelenboom Sport
Sport en bewegen bleven in 2025 essentieel voor een gezonde en betrokken gemeenschap. De uitvoering van het lokale sport- en beweegakkoord en de sport- en beweegvisie werd voortgezet. De inclusieve sportcarrousel bood inwoners met verschillende beperkingen de kans om nieuwe sporten te ontdekken, en samenwerking binnen de regionale werkgroep Inclusief Sporten droeg bij aan het verlagen van drempels voor aangepast sportaanbod.

Het platform Actief Twenterand werd verder uitgebreid met meer aanbieders en activiteiten. Het nieuwe project Try Out bereikte veel middelbare scholieren, en Sjors Sportief & Creatief trok opnieuw een grote groep kinderen. De realisatie van inclusieve speeltuinen liep vertraging op doordat in Den Ham werd aangesloten op de herinrichting van de Roelofsbrink en in Vroomshoop nog geen definitieve locatie was bepaald; de uitvoering loopt daarom door in 2026 en 2027.

Verenigingen werden ondersteund via waarderingssubsidies en het project Club Kader Coaching, en het Twents Kennis- en Informatie Event trok opnieuw veel bezoekers. In de sportinfrastructuur werd verder gewerkt aan het vernieuwen van voorzieningen en aan de ontwikkeling van een nieuw sportcentrum voor Vriezenveen, waarvan de besluitvorming in 2026 plaatsvindt. De pumptrackbaan werd in 2025 nog niet gerealiseerd; aanvullende financiering wordt in 2026 verkend zodat deze geschikt wordt voor meerdere doelgroepen. Tot slot werden Twenterandse topsporters ondersteund bij internationale toernooien, wat bijdroeg aan de sportieve uitstraling van de gemeente.

Beoogd maatschappelijk effect
Inwoners hebben de mogelijkheid om elkaar te ontmoeten en zich verder te ontwikkelen en ontplooien

Doelen
Inwoners hebben toegang tot cultuur, kennis en informatie
Hieronder wordt verstaan fysieke ontmoetingsplekken zoals CCK2, De Klaampe, Het Punt en dergelijke, maar ook digitale ontmoetingsplekken.

Inwoners en bezoekers hebben kennis van het lokaal erfgoed en de lokale geschiedenis

Ontmoetingsplekken voor verbinding, ontmoeting en educatie zijn aanwezig

Er is een aantrekkelijk en variërend recreatief en toeristisch aanbod
Tot een aantrekkelijk recreatief en toeristisch aanbod behoort verblijfsrecreatie maar ook de dagrecreatieve voorzieningen zoals routenetwerken, picknickplekken en horeca-voorzieningen.  Twente Marketing verzorgt de regionale promotie waarbij Twenterand goed gepositioneerd wordt. Lokaal is ruimte voor nieuwe initiatieven door het wegvallen van Gastvrij Twenterand. 

Beoogd maatschappelijk effect
Een economische structuur die ondernemerschap, werkgelegenheid , bestaanszekerheid en daarmee de leefbaarheid versterkt.

Doelen
Stimuleren van duurzame werkgelegenheid
Samen met sociaal domein de werkgelegenheid in Twenterand stimuleren en nog meer de verbinding zoeken tussen economie, een inclusieve arbeidsmarkt en arbeidsparticipatie en onderwijs.

Een stimulerend ondernemersklimaat voor alle economische entiteiten passend bij de gemeente is gerealiseerd
Economische entiteiten betreffen alle ondernemersvormen, zowel commerciële als niet-commerciële bedrijven, zowel in de kernen , op de bedrijventerreinen, als in het buitengebied. Met passend bij de gemeente wordt bedoeld dat het past bij de wensen die de ondernemer in Twenterand heeft.

De gemeente werkt ondernemersgericht
Dit betekent actief informatie/kennis/ervaringen en dergelijke ophalen bij en delen met ondernemers ten behoeve van (beleids)ontwikkeling.

Beoogd maatschappelijk effect
Inwoners zijn lichamelijk, geestelijk en sociaal gezond

Doel
75% van de inwoners sport en beweegt
Hoe vitaler iemand is, hoe groter de kans dat diegene kan deelnemen in de maatschappij en zelfstandig thuis kan blijven wonen.
De overheid wil dat 75% van de Nederlandse bevolking in 2040 aan de Beweegrichtlijnen voldoet. Dit verkleint de kans op lichamelijke en mentale gezondheidsproblemen. Dat staat in het Nationaal Preventieakkoord. De gemeente Twenterand onderschrijft deze ambitie op weg naar een samenleving waarin minimaal 75% van de Twenteranders uit alle lagen van de bevolking voldoet aan de landelijk vastgestelde beweegrichtlijnen. We zetten hierbij sport in als middel in samenwerking met aanpalende domeinen zoals onderwijs, zorg en welzijn en het overkoepelende plan "Gezond en Actief Leven Aanpak". De onderzoeken naar sport- en beweeggedrag waar we als gemeente Twenterand gebruik van maken worden uitgevoerd door de CBS/RIVM-VWS, GGD, het Kenniscentrum Sport & Bewegen en NOC*NSF.  

De metingen uit 2022 laten landelijk gezien het volgende beeld zien:

*1 = Cijfers en feiten sport en bewegen | Loketgezondleven.nl
*2 = Beweegrichtlijnen | Sport en bewegen in cijfers

Noot: Betreffende onderzoeksorganisaties willen we betrekken om toekomstgericht ook de cijfers lokaal voor de gemeente Twenterand weer te geven.

Sportaccommodatiebeleid | Twenterand

Lokale Sport- en beweegvisie 2023-2026

Het gerealiseerde totaal saldo van baten en lasten op het programma ‘economie en vrije tijdsbesteding’ is € 187.000 lager dan geraamd (voordeel). Dit verschil wordt onder andere veroorzaakt door:

Cultuur, recreatie en toerisme

• De kosten cultuurmakelaar zijn € 22.000 lager dan geraamd i.v.m. een openstaande vacature voor deze functie. Hierdoor is er ook een voordeel op de uitvoeringskosten (€ 6.000).
• Er is minder uitgegeven aan meerjarig onderhoud musea. Totaal een onderschrijding van € 323.000. Diverse werkzaamheden zijn verschoven naar 2026, o.a. in afwachting van evt. verkoop. De kosten voor meerjarig onderhoud worden gedekt uit de reserve 'onderhoud gebouwen, bruggen en kunstwerken'. De onttrekking uit deze reserve is eveneens lager dan geraamd. Daarnaast was een bedrag geraamd voor onderhoud niet noodzakelijk, wat een voordeel van € 113.000 oplevert.
• Er is minder uitgegeven aan meerjarig onderhoud dorpshuizen. Totaal een onderschrijding van € 640.000. Dit betreft m.n. de werkzaamheden aan de Klaampe. Dit meerjarig onderhoud wordt uitgevoerd in combinatie met de verduurzamingsopgave, waarvoor een krediet beschikbaar is gesteld. Dit wordt in 2026 aanbesteed. De kosten voor meerjarig onderhoud worden gedekt uit de reserve 'onderhoud gebouwen, bruggen en kunstwerken'. De onttrekking uit deze reserve is eveneens lager dan geraamd. Door het nog niet oppakken van het meerjarig onderhoud is het regulier onderhoud wel wat hoger dan geraamd (€ 27.000).
• Gemeente is eigenaar van camping de Blekkenhorst. De huuropbrengsten zijn € 27.000 hoger dan geraamd.
• De huurachterstand van Stichting De Klaampe van € 196.000 is als oninbaar aangemerkt omdat de stichting momenteel onvoldoende exploitatiemogelijkheden heeft om deze achterstand in te lopen. De inkomsten uit maatschappelijke verhuur zijn beperkt en kunnen niet worden verhoogd zonder de maatschappelijke functie van het gebouw te schaden. Daarnaast zou invordering tot faillissement leiden, waardoor de vordering alsnog oninbaar blijft.
  De achterstand is grotendeels ontstaan door incidentele tegenvallers in 2024 en 2025, zoals onverwachte kosten en een tijdelijke terugval in verhuur en inkomsten. Deze eenmalige tegenvallers konden niet binnen de reguliere exploitatie worden opgevangen en hebben de financiële positie aanzienlijk verzwakt.
  Er is echter vertrouwen in financiële stabiliteit vanaf 2026, doordat De Klaampe en de gemeente een pakket structurele maatregelen uitvoeren. Deze omvatten onder andere verduurzaming van het gebouw, een aparte toegang tot het sportgedeelte, het creëren van extra verhuurbare meters en verdere kostenreductie en omzetverhoging. Hiermee wordt een duurzaam herstel van de exploitatie verwacht.

Economie en werkgelegenheid

• Werkbudget economie lagere uitgaven dan geraamd (€ 33.000). Dit budget is reeds naar beneden bijgesteld met € 50.000 vanaf 2026.
• De subsidie ondernemersfonds van € 70.000 is niet verstrekt in 2025. Dit wordt gedekt uit de reserve coalitieakkoord, dus deze onttrekking heeft ook niet plaastgevonden. Dit bedrag wordt doorgeschoven naar 2026 (door de raad besloten).
• Kosten leader zijn lager dan geraamd (€ 28.000), doordat een aanvraag uit voorgaand jaar niet is doorgegaan.
• De uitbreiding en verbetering dorpsommetjes (€ 20.000) en Woeste grond (€ 20.000) is nog niet opgepakt, mede vanwege onderbezetting op economie. Dit wordt doorgeschoven naar 2026. Wordt gedekt uit reserve coalitieakkoord, dus heeft geen invloed op het saldo. 

Sport

• Lagere huuropbrengst sporthal de Stamper (€ 28.000) door minder gebruik van verenigingen.
• Hoger onderhoud sportzaal Beukenhage door onverwachte storingen/lekkage € 4.300).
• Hogere schoonmaakkosten sporthallen -en zalen en zwembad van € 46.000. Nieuwe aanbesteding valt hoger uit. Is structureel nadeel.
• Opbrengst zwembad Zandstuve is hoger in 2025 door goed weer, maar kosten (bv. g/w/e) zijn hierdoor ook hoger (per saldo nadeel van € 39.000).
• Ontwikkeling 1 en 2 van de 4 inclusieve speelterreinen is nog niet gedaan. Voordeel van € 200.000. Daarnaast is er nog een restant van de voorbereidingskosten nieuwe sporthal Vriezenveen van € 154.000 en een voorbereidingskrediet t.b.v. aquapark Zandstuve van € 150.000 (ten laste van reserve coalitie akkoord). Voorgesteld wordt deze 3 bedragen over te hevelen naar 2026 via resultaatbestemming, uitgaven komen in 2026.
• Hogere onderhoudskosten van € 49.000 op de sportparken. Dit komt m.n. door het natte weer over 2025 waardoor meer onderhoud en meer onkruidbestrijding noodzakelijk was. Door de uitstroom van SW-ers kan dit niet in eigen beheer uitgevoerd worden, maar wordt dit door derden uitgevoerd.