Programma Ruimte

Algemeen
Het programma Ruimte omvat veel onderdelen. In deze inleiding wordt een aantal onderdelen kort belicht.  Bij de doelenbomen gaan wij verder in op de specifieke ontwikkelingen.

Verzakkingen
Er is een begin gemaakt met groot onderhoud van de Noorderweg en wegen rond Hammerflier. Dat bleek niet zo eenvoudig te gaan vanwege verzakkingen. Daarnaast is het kanaal ADH een doorlopend dossier waar structurele inzet op wordt gepleegd door de gemeente. De provincie streeft ernaar de schadegevallen eind 2026 administratief af te ronden. En tot slot is eind 2025 een begin gemaakt met strategisch vastgoedbeleid.

Omgevingsvisie
In februari 2025 startte Twenterand met de ontwikkeling van Omgevingsvisie 2.0, een vernieuwde visie voor 2050 die voldoet aan de eisen van de Omgevingswet. Het traject duurt twee jaar en moet uiterlijk 1 januari 2027 worden afgerond.
In juni 2025 werd de eerste fase afgesloten met het vaststellen van Het Portret van Twenterand, een 0-meting met de belangrijkste toekomstige opgaven, kansen en knelpunten. Na dit raadsbesluit begon de tweede fase van het project.

Voortgang Omgevingsplan
In 2025 lag de focus op het op orde brengen en selecteren van geschikte software voor het Omgevingsplan. Daarnaast is een projectgroep ingericht die, samen met adviesbureau Flolegal, de behoeften en randvoorwaarden voor de pilot Vriezenveen Zuid heeft geïnventariseerd.

Door vertraging in de softwarelevering lag het opstellen van de regels tijdelijk stil. Eind 2025 is de benodigde software alsnog aangeschaft en is gestart met het overgangsproces, waarmee de basis is gelegd voor de verdere uitwerking in 2026 en verdere jaren.

Invoering Omgevingswet / WKB
Per 1 januari 2024 zijn de toezichtwerkzaamheden in het kader van de Wet kwaliteitsborging voor het bouwen (Wkb) voor nieuwbouw in gevolgsklasse 1 grotendeels buiten de gemeente komen te liggen en belegd bij private kwaliteitsborgers. In 2024 zou de Wkb ook in werking gaan treden voor verbouwactiviteiten in gevolgsklasse 1 en hebben wij onze organisatie en capaciteit hierop ingericht. De toezichtstaken nemen af maar de gemeente blijft verantwoordelijk voor haar wettelijke toezichtstaak, waaronder het toezicht op bestaande bouw/ verbouw, meldingen en handhaving.

De voorgenomen invoering van de Wkb voor verbouwactiviteiten in gevolgsklasse 1 is vervolgens uitgesteld en zou per 1 januari 2025 en daarna per 1 juli 2025 van kracht worden. Met aanvullende inhuur van capaciteit en expertise is in 2025 voldaan. Hierdoor hebben we het vereiste toezicht continu kunnen waarborgen. Voor deze extra capaciteit hebben we in 2025 gebruik gemaakt van het overschot aan leges uit vergunningen over 2024, zodat de inzet van kwaliteitsborging organisatorisch en financieel verantwoord verliep.

Toekomst buitendienst
In december 2025 zijn we gestart met onze missie om de Buitendienst toekomstbestendig te maken. Dat is hard nodig, want in 2035 zal de buitendienst er heel anders uitzien. In 2025 zette de landelijke afbouw van de WSW door. Voor de buitendienst heeft dit grote gevolgen. Komende jaren gaat ongeveer 1/3 van het team met pensioen. We hebben een inventarisatie uitgevoerd om te kunnen bepalen wat wel en niet mogelijk is en welke denkrichtingen er zijn om de toekomst in te gaan.

Duurzaamheid
Op het gebied van duurzaamheid is er een heel actieplan opgesteld. Elk jaar worden acties uitgevoerd om zo uiteindelijk te komen tot een energieneutraal Twenterand in 2050.  De provincie heeft 2 aanvragen positief beoordeeld om windenergie op te wekken in het ATT gebied. Uit een evaluatie blijkt dat afval in Twenterand beter wordt gescheiden. Om energiearmoede te bestrijden heeft de raad maatwerksubsidies beschikbaar gesteld voor huishoudens met energiearmoede.

Wonen
In 2025 zette Twenterand vooral in op het versterken van de woningbouwaanpak, het verbeteren van sturing en samenwerking, en het versnellen van projecten. De woningbouwopgave werd stevig verankerd in de Omgevingsvisie, regionale samenwerking binnen de ROS werd geïntensiveerd en de uitvoeringscapaciteit uitgebreid, wat meer structuur en tempo opleverde. Het woningbouwsturingsmechanisme werd ontwikkeld en de lokale woonzorgvisie verder uitgewerkt.

Pilot Buurtbemiddeling
Na een evaluatie van de pilot, is in 2025  besloten dat Buurtbemiddeling vanaf 2026 een structurele dienst wordt van de gemeente Twenterand. Avedan zal de dienst blijven uitvoeren en Mijande Wonen blijft co-financierder. 

Beoogd maatschappelijk effect
Twenterand is een veilige gemeente

Doelen
Verbeteren leefbaarheid en tegengaan fysieke verloedering
Het integrale Veiligheidsplan 2026-2029 is opgesteld. Deze is gebaseerd op een veiligheidsanalyse, waarbij veel verschillende bronnen zijn gebruikt, en de prioriteiten van samenwerkingspartners. Vanaf 2026 wordt er gewerkt met het nieuwe veiligheidsplan, waarbij ook elk jaar een jaarplan met specifieke acties wordt opgesteld. 

Een meer integrale aanpak van georganiseerde criminaliteit (ondermijning)
In 2025 is er meer capaciteit toegewezen aan Ondermijning. Mede hierdoor zijn meerder acties op het gebied van ondermijning opgepakt (zie subdoel).  Daarnaast heeft de eindmeting "Basis op orde" vanuit de regio plaatsgevonden, waarbij duidelijk wordt op welke gebieden er nog verbeteringen moeten worden doorgevoerd. Ieder jaar voeren we een aantal integrale controles uit en nemen we deel aan de Twentse Ondermijningsweken. Ook het expertteam van de provincie is gevraagd een opdracht voor ons uit te voeren en de veiligheidscoach van de provincie denkt mee over een actie in het Buitengebied. 

Doelgerichte aanpak op zorg, jeugd en veiligheid
De samenwerking tussen Zorg en Veiligheid wordt steeds belangrijker.  De noodzaak om integraal samen te werken, neemt elke dag toe. Op ambtelijk niveau zijn er stappen gezet in de samenwerking en het samen oppakken van projecten.

Fysieke onveiligheid wordt voorkomen en/of effectief aangepakt
Afgelopen jaar is er wederom ingezet op het verbeteren van fysieke veiligheid. In nauwe samenwerking met Veiligheidsregio Twente hebben we gewerkt aan het versterken van onze weerbaarheid en voorbereiding op rampen en crises. Daarbij is een jaarlijkse crisis­oefening uitgevoerd, waardoor de crisisorganisatie wordt getraind om professioneel en gecoördineerd op te treden wanneer zich een incident voordoet.

Beoogd maatschappelijk effect
Een aantrekkelijke en veilige openbare ruimte

Doelen
Openbare ruimte voldoet beter aan de vastgestelde doelen
Per taakveld (openbaar groen, riolering enz.) is vastgelegd aan welke kwaliteitseisen het onderhoud en beheer moeten voldoen. De manier waarop dat is vastgelegd is een beleids-/beheerplan. Daarmee wordt duidelijkheid gegeven aan de gemeenteraad en aan inwoners.

Verbeteren infrastructuur
Per jaar wordt gekeken welke nieuwe infrastructurele werken worden gerealiseerd. Op basis van het beschikbare budget worden de hoogst geprioriteerde werken uitgevoerd.

Betere bereikbaarheid voor alle vervoerswijzen
Hiermee wordt bedoeld dat voor auto, fiets, trein en bus wordt geprobeerd het voorzieningenniveau minimaal op hetzelfde niveau te houden. Vooral voor bus en trein wordt geprobeerd dat middels overleg (ook in regionaal verband) te realiseren en mogelijk te verbeteren.

Klimaatbestendiger inrichten openbare ruimte
Bij werkzaamheden in de openbare ruimte zal rekening worden gehouden met klimaatadaptatie. Het gaat er om dat bij de uitvoering van onderhoud en beheer en ook bij projecten de openbare ruimte klimaatbestendiger wordt ingericht.  

Beoogd maatschappelijk effect
Een duurzame en leefbare omgeving

Doelen
Inwoners, bedrijven en gemeente zijn zich bewust van hun leefomgeving en handelen duurzamer
Onder duurzaamheid verstaan we het verbeteren van de balans tussen sociale, ecologische en economische ontwikkeling, waar bij ook effecten voor toekomstige generaties en effecten elders ter wereld worden meegenomen.

Er is een schoner, gezonder en veiliger leefomgeving voor mensen
Het gaat hier om het bewaken en verbeteren van de leefomgevingskwaliteit voor bewoners.

Klimaatakkoord

Klimaatakkoord gebouwde omgeving

Het gerealiseerde totaal saldo van baten en lasten op het programma ‘ruimte’ is € 136.000 lager dan geraamd (voordeel). Dit verschil wordt onder andere veroorzaakt door:

Openbare orde en veiligheid

• Het product brandweer laat een voordeel zien van € 55.000. Dit komt door de restitutie van het voordelig resultaat van de jaarrekening van de Veiligheidsregio over 2024.
• In 2025 waren de opleidingskosten rampenbestrijding (bijdrage VRT) lager dan geraamd, mede door een teruggave over 2024. Totaal voordeel € 11.000.
  
  
• Openbare ruimte en verkeer
• Op het product 'wegen' is sprake van een nadeel van € 42.000. Dit nadeel wordt onder andere veroorzaakt door een nadeel op de kapitaallasten doordat werken eerder klaar waren en de kapitaallasten dus een jaar eerder starten. Daartegenover staat een klein voordeel op onderhoud en op inspectiekosten. De inspecties worden in 2026 uitgevoerd voor alle kernen, dus de kosten komen in 2026.
• De NEN-keuring en het schoonmaken van de verkeersborden is in 2025 niet uitgevoerd door personele knelpunten. Dit geeft een voordeel van € 53.000. Deze werkzaamheden worden in 2026 uitgevoerd en kunnen dan dus voor een overschrijding zorgen op dit budget. Er is daarnaast minder schade geweest aan de openbare verlichting door minder vandalisme. Dit laat een voordeel zien van € 23.000.
• Het product ‘bruggen’ sluit met een voordelig saldo van € 129.000. Dit wordt met name veroorzaakt doordat het meerjarig onderhoud lager is dan begroot. Door termijnen die nodig zijn voor het aanbestedingstraject is het niet gelukt om het onderhoud uit te voeren in 2025, dit komt in 2026. De kosten voor meerjarig onderhoud worden gedekt uit de reserve 'onderhoud gebouwen, bruggen en kunstwerken', de onttrekking uit deze reserve is eveneens lager dan geraamd.
• De kosten van gladheidsbestrijding zijn € 26.000 hoger dan geraamd. Er is extra ingekocht voor de strooicampagne eind 2025. Dit zijn weersafhankelijke kosten en van tevoren moeilijk te ramen.
• De subsidie gedragsbeïnvloeding verkeer over 2024/2025 is voorlopig afgerekend met een voordeel van € 42.000.
• Het product openbaar groen laat een nadeel zien van € 293.000. Dit wordt grotendeels veroorzaakt doordat extra inzet/inhuur noodzakelijk was op het onderhoud in verband met de leegloop van SW-medewerkers. Daarnaast zijn werken machinaal uitgevoerd i.v.m. achterstallig onderhoud en was het weer natter, dus groeizamer, dus meer onderhoud.
• Het product riool eindigt met een voordeel van € 550.000. Dit bedrag is in de voorziening gestort. Dit voordeel heeft verschillende oorzaken. In 2025 zijn er hogere kosten g/w/e geweest van € 75.000, doordat de tarieven zijn verhoogd (met name de netwerkkosten). Dit was niet opgenomen in de begroting. Ook de veegkosten waren behoorlijk hoger dan geraamd. Deze worden voor 60% doorberekend aan het product riool. De kosten waren € 55.000 hoger dan geraamd. Daar tegenover staat een hogere opbrengst rioolrechten van € 274.000 en een hogere doorberekening van kosten rioolaansluitingen aan derden van € 42.000 (dure aansluitingen gerealiseerd die bij de aanvragers in rekening zijn gebracht). Er zijn ook minder aanvragen geweest van burgers voor klimaatadaptatie, wat een voordeel op dit product oplevert van € 43.000. De regeling is in 2026 ook nog van kracht en in het voorjaar wordt er weer een communicatie opgestart. Er is minder uitgegeven aan algemeen onderhoud en inspectiekosten van € 60.000. Deze laatste post schommelt per jaar. In 2026 worden de riolen weer geïnspecteerd en moet er een nieuw contract afgesloten worden, waardoor deze post zal stijgen, is de verwachting. De investering is lager geweest dan begroot, waardoor de toerekening van btw aan dit product € 253.000 lager is. Dit is een verschuiving van lasten naar toekomstige jaren. De kosten van de Oale bouw van € 1.192.000 zijn ten laste van de reserve riool gebracht. Het product riool zoals in deze doelenboom verantwoord (dus zonder toerekeningen van producten uit andere doelenbomen en de btw) eindigt op een klein nadeel van € 215.000. Dit komt door lagere toerekening van btw aan het product (doordat de investeringslasten lager zijn).
• Het voordeel op het product begraafplaatsen is € 24.000. Dit wordt verrekend met de reserve. Oorzaken hiervan zijn:
  * Meer ontvangen aan begrafenisrechten van € 63.000. De begrafenisrechten zijn nog steeds wat hoger dan geraamd, maar dalen wel ten opzichte van afgelopen jaren. In de begroting wordt geen rekening gehouden met verlenging van grafrechten en omzettingen naar eeuwigdurend recht. Deze inkomsten zijn sowieso niet te voorspellen.
  * Hogere bijdrage aan Regio Twente van € 34.000, doordat totale raming kosten Regio Twente niet goed verdeeld was in de begroting.
  * Meer onderhoudskosten van € 43.000. De hogere onderhoudskosten komen m.n. door het natte weer over 2025 waardoor meer onderhoud en meer onkruidbestrijding noodzakelijk was. Door de uitstroom van SW-ers kan dit niet in eigen beheer uitgevoerd worden, maar wordt dit door derden uitgevoerd.
  * Kleine overschrijding op gas/water/elektra, verzekeringen en belastingen van € 8.000.
  * Minder kosten aan natuur begraven van € 47.000. Er was een bedrag van € 70.000 geraamd voor kosten natuur begraven. De kosten die in 2025 zijn gemaakt bedragen € 23.000. Deze kosten komen ten laste van de reserve begraafplaatsen. Naast deze onttrekking is er een bedrag van € 54.000 onttrokken uit de reserve begraafplaatsen (was een onttrekking van € 30.000 geraamd).

Duurzaamheid, milieu en VTH

• Het product ‘huisvuil’ laat een voordeel zien van € 221.000 t.o.v. de begroting. De verklaring voor dit bedrag is met name te vinden aan de inkomstenkant. De opbrengst afvalstoffenheffing is wat lager dan geraamd (€ 81.000), doordat het aantal ledigingen lager is. De opbrengst ABP is wat hoger (€ 22.000). Er is in 2025 een vergoeding zwerfafval over 2023 en 2024 en een vermarktingvergoeding over 2019 ontvangen. Daarnaast is een hogere vergoeding ontvangen van Verpact voor de gescheiden ingezamelde, gerecyclede en vermarkte hoeveelheden verpakkingsafval (totaal voordeel t.o.v. begroting € 271.000). Het dividend van ROVA was € 39.000 hoger dan het normdividend. Conform afspraak komt dit ten gunste van het product afval. Dit is niet geraamd. Aan de uitgavenkant zien we dat de toerekening van het kosten vegen (dat door ROVA wordt uitgevoerd) hoger zijn dan geraamd (36.000). Er wordt derhalve een bedrag gestort in de voorziening afval van € 1.000 (was onttrekking geraamd van € 220.000). Hierdoor stijgt de voorziening naar € 1.336.000. Door de toerekening van kosten van andere producten sluit het product huisvuil sec met een voordeel van € 23.000. Alle kosten meegerekend is huisvuil kostendekkend .
• Van het budget ‘initiatieven duurzame energiemaatregelen’ is € 344.000 nog niet uitgegeven. Door de raad is een bedrag van € 500.000 beschikbaar gesteld ten laste van de algemene risicoreserve. Dit is een meerjarig project wat voortgezet wordt in 2026.
• Kosten ODT zijn lager dan geraamd. De afrekening over 2024 was voordeliger dan gedacht (€ 81.000). Daarnaast sluit 2025 met een voorlopig voordelig saldo van € 42.000 voor Twenterand. Dit is verwerkt in 2025. 
• Er is voor een bedrag van € 140.000 aan duurzaamheidssubsidies verstrekt.

Bouwen, wonen en ruimtelijke ontwikkeling

• De kosten implementatie omgevingswet waren lager dan geraamd. Hiervoor is in voorgaande jaren een reserve gevormd. De meer- en minderkosten worden ten laste van deze reserve gebracht.
• In 2025 is een meeropbrengst van € 27.000 te zien door meer verkopen groenstroken.
• Er zijn geen planschades geweest wat een voordeel van € 10.000 oplevert.
• Lagere reguliere kosten op RO wonen en bouwen (€ 31.000) doordat alle kosten inzake wonen en bouwen op programmaplan wonen zijn geboekt, waarvoor een reserve gevormd is en minder inhuur t.b.v. de inventarisatie niet-woningen t.b.v. BAG (€ 15.000). Dit eindigt eind 2026, dus voordeel voor begroting 2027 e.v..
• Voor woonwagenstandplaatsen was een bedrag geraamd van € 1.125.000. Hiervan zijn nog geen uitgaven geweest in 2025, dit loopt door in 2026. Deze kosten komen ten laste van de algemene risicoreserve, dus hebben geen invloed op het saldo.
• In 2025 waren de kosten voor het programmaplan wonen € 778.000. Dit is € 874.000 lager dan geraamd (in de raming zit ook restant budget van 2024). Deze kosten komen ten laste van de reserve wonen, dus hebben geen invloed op het exploitatiesaldo. Dit is een meerjarig project.
• In 2025 zijn minder leges RO en omgevingsvergunning ontvangen (totaal € 168.000). Dit heeft te maken met de nieuwe omgevingswet en de daarop aangepaste procedures (vergunningen) en leges. Daarnaast was de verwachting dat eind 2025 hoge leges ontvangen zouden worden van een initiatief (energiehub). Dit heeft in 2025 niet plaats gevonden en zal naar verwachting in 2026 ontvangen worden.
• De kosten kanaal Almelo de Haandrik waren in 2025 € 9.000 hoger dan geraamd. Daarnaast is een bijdrage lumpsum sociaal maatschappelijke kosten van de provincie ontvangen over 2024-2026. Voor 2025 was dit bedrag € 45.000. Per saldo dus een voordeel van € 36.000. Dit wordt verrekend met de reserve.
• Op overige gronden zit een voordeel van € 53.000. Hiervan moet nog een bedrag van € 105.000 naar de reserve stado t.b.v. centrum Vriezenveen (wordt voorgesteld via resultaatbestemming). Voordeel komt o.a. door verkoop diverse gronden en lagere voorbereidingskosten. Daartegenover staat een storting van € 196.000 in de voorziening. De verwachting is dat Zuidmaten Oost met een negatief saldo van € 196.000 sluit. Hiervoor dient volgens de BBV een voorziening te worden getroffen. Derhalve is er een storting ten laste van dit product gedaan.
• Het grondbedrijf eindigt met een voordelig saldo van € 1.541.000. Van dit bedrag is € 1.000.000,-  toegevoegd aan de reserve grondbedrijf. Het resterende bedrag (€ 541.010) valt vrij in het resultaat. Voor een inhoudelijk toelichting verwijzen we u naar de paragraaf grondbeleid.