Doorontwikkeling van de ondersteuning aan jeugdigen als gevolg van de hervormingsagenda Jeugd, de Samenwerkingsagenda Jeugdhulp Twente en het toekomstscenario voor kind- en gezinsbescherming

Hervormingsagenda Jeugd (Landelijk)
De Hervormingsagenda Jeugd heeft als doel te komen tot een beter, toegankelijker en financieel houdbaar jeugdstelsel. Om dit te bereiken worden maatregelen uitgevoerd die zowel investeringen vragen als besparingen moeten opleveren. Uit onderzoek van de onafhankelijke Commissie Van Ark bleek begin 2025 dat de oorspronkelijke besparingsopgave onvoldoende realistisch was en dat aanvullende maatregelen noodzakelijk zijn. De commissie adviseerde onder meer om af te zien van niet-realistische bezuinigingen en gemeenten tegemoet te komen in de opgelopen tekorten.

In reactie hierop heeft het Rijk in de Voorjaarsnota 2025 voor de periode 2025-2027 circa € 3 miljard cumulatief beschikbaar gesteld voor gemeenten en jeugdzorg. Deze middelen bestaan uit compensatie voor de terugval in het gemeentefonds, aanvullende middelen voor jeugdzorg en het tijdelijk schrappen van eerder ingeboekte bezuinigingen uit de Hervormingsagenda voor 2026 en 2027. Daarnaast zijn gemeenten gecompenseerd voor een deel van de jeugdzorgtekorten over 2023 en 2024.

De middelen die Twenterand ontvangt worden onder meer ingezet voor de strategische doelstellingen van de Regiovisie Jeugdhulp. Daarnaast zijn middelen nodig voor lokale investeringen die bijdragen aan de transformatieopgaven en de doelen van de Hervormingsagenda. Het college blijft investeren in vernieuwing en kostenbeheersing, waarbij steeds wordt gezocht naar passende dekking en per P&C-document wordt beoordeeld welke kosten onderdeel van de begroting moeten worden.

In Twente worden de maatregelen uit de Hervormingsagenda opgepakt via de Inkoop Jeugdhulp 2025 en de Prioritaire Agenda Jeugd 2026-2032. Lokaal werken wij aan sterke toegangsteams, een integrale aanpak binnen het sociaal domein en het versterken van de sociale basis. Ook het nieuwe subsidiebeleid biedt mogelijkheden om meer te sturen op preventie en daarmee aan te sluiten bij de doelstellingen van de Hervormingsagenda.

Hoewel het Rijk voor de periode 2025-2027 aanvullende middelen beschikbaar heeft gesteld en gemeenten heeft gecompenseerd voor een deel van de tekorten over 2023 en 2024, blijft sprake van grote onzekerheid over de financiële houdbaarheid van het jeugdstelsel vanaf 2028. De ingeboekte besparingen zijn afhankelijk van omvangrijke stelselwijzigingen en wetsaanpassingen waarvan de effecten naar verwachting pas op langere termijn zichtbaar worden. Mede daarom zal de onafhankelijke Commissie Van Ark begin 2027 opnieuw adviseren over de voortgang van de Hervormingsagenda Jeugd, de uitgavenontwikkeling en de financiële houdbaarheid van het stelsel.

Prioritaire Agenda Jeugdzorg 2026-2032 (PAJ) (Regionaal)
In de Bestuursrapportage 2026 bent u geïnformeerd over de wijze waarop wij regionaal werken aan verschillende beheersmaatregelen. Hierbij ging het onder andere om Team AnderS, het coördinatiepunt Wonen & Verblijf, de werkgroep Wonen & Verblijf, het project Indicatoren en de Samenwerkingsagenda Jeugdhulp Twente. Inmiddels zijn bijna al deze initiatieven ondergebracht binnen de Prioritaire Agenda Jeugd (PAJ) 2026–2032, waarin de veertien Twentse gemeenten en het OZJT gezamenlijk optrekken om de jeugdzorg toegankelijk, kwalitatief en financieel beheersbaar te houden.

De agenda richt zich op drie prioriteiten:

• betere toeleiding naar specialistische zorg;
• slimmer inzetten en afbouwen van (verblijfs)zorg;
• versterking van samenwerking en sturing tussen partners.

In 2026 is verder gewerkt aan de uitwerking en implementatie van de Prioritaire Agenda Jeugd. De gezamenlijke beheersmaatregelen dragen bij aan betere monitoring, meer inzicht in het zorggebruik en een betere beheersing van de uitgaven. Daarbij is nadrukkelijk aangesloten bij landelijke ontwikkelingen en wettelijke opgaven, zodat regionale en lokale inspanningen elkaar versterken.  De noodzaak tot bijsturing wordt regionaal breed gevoeld en wordt versterkt door de nieuwe wet Verbetering beschikbaarheid jeugdzorg, die een robuuste  jeugdhulpregio (Twente) eist met o.a. een verplicht Regionaal Expertteam (RET) dat wordt ingezet bij complexe of vastgelopen zorgvragen. Ook het RET is onderdeel van de PAJ. Twenterand steunt inhoudelijk de ingezette lijn want alleen een lokale sturing is onvoldoende, maar kijkt vanwege de bezuinigingen scherp naar kosten die dit vergt. Op het moment van schrijven worden de definitieve stukken afgewacht. De verdere besluitvorming over de regionale uitvoerings- en beheersmaatregelen vindt plaats na het opstellen van deze begroting en zullen landen in de conceptbegroting SamenTwente van 2028. U wordt hierover geïnformeerd via de reguliere zienswijze procedure van SamenTwente. Wij blijven de ontwikkelingen nauwgezet volgen en zetten in op maatregelen die bijdragen aan een toekomstbestendige, toegankelijke en betaalbare jeugdhulp. Lokaal past de PAJ binnen de financiële meerjarenkaders van de Uitgangspuntennotitie, dus binnen de begroting. 

Doorontwikkeling toegang tot het sociaal domein en het lokaal team
Een prioriteit blijft ook komende tijd om te investeren in sterke lokale teams en een krachtige sociale basis. Deze vormen de basis voor vroegsignalering, preventie en passende ondersteuning, waarbij zoveel mogelijk wordt aangesloten bij het dagelijks leven van inwoners en de kracht van de gemeenschap.

Met de vaststelling van de Kadernotitie Toegang en Lokaal Team Sociaal op 26 mei 2026 heeft uw raad de visie op de doorontwikkeling van de lokale teams vastgesteld. De primaire focus voor de rest van 2026 ligt op de uitwerking van de door uw raad aangenomen motie, waarin wordt gevraagd onderzoek te doen naar mogelijke uitvoerings- en organisatievarianten van de kadernotitie. Het college heeft deze zomer de opdracht uitgezet. Op basis van de uitkomsten van het onderzoek en de daaropvolgende besluitvorming kan naar verwachting in 2027 volledig worden gestart met de implementatie van de kadernotitie.  Tempo maken blijft noodzakelijk omdat de eis om per 2028 een werkend team te hebben onveranderd is en de implementatie niet eenvoudig is. Projectmiddelen zijn gedurende deze periode nog beschikbaar gezien het genomen raadsbesluit hierover bij de kadernotitie. Let wel dat uitvoeringskosten en organisatiekosten van de lokale teams uit de bestaande (veelal structurele) middelen voor subsidie- en inkoop (voor mn het voorliggend veld) gehaald moeten worden.

Toekomstscenario kind- en gezinsbescherming
Het landelijke programma Toekomstscenario kind- en gezinsbescherming heeft als doel de hulp en bescherming aan kinderen, jongeren en gezinnen fundamenteel anders te organiseren. De beweging gaat van een stelsel waarin organisaties vooral na elkaar opereren naar een werkwijze waarin hulp, ondersteuning en veiligheid integraal rondom het gezin worden georganiseerd. In Twente geven gemeenten, jeugdbeschermingspartners en andere betrokken organisaties gezamenlijk invulling aan deze ontwikkeling. Daarbij staat een nauwere samenwerking tussen de lokale teams, Veilig Thuis, de Raad voor de Kinderbescherming en de gecertificeerde instellingen centraal.

In juli 2026 hebben het Rijk, de VNG en de betrokken uitvoeringsorganisaties de gezamenlijke Veranderstrategie Toekomstscenario kind- en gezinsbescherming vastgesteld. Deze veranderstrategie geeft richting aan de verbeteringen die in de periode 2026-2029 moeten worden gerealiseerd. Belangrijke uitgangspunten zijn sterke lokale teams, een meer integrale analyse van veiligheidsvraagstukken, één vast aanspreekpunt voor gezinnen en een betere verbinding tussen hulp en bescherming.

Voor Twenterand sluiten deze uitgangspunten goed aan bij de in 2026 vastgestelde Kadernotitie Toegang en Lokaal Team Sociaal. Ook daarin staan een sterke lokale basis, vroegsignalering, passende ondersteuning dichtbij inwoners en een integrale aanpak centraal. Tegelijkertijd constateren wij dat belangrijke onderdelen van het Toekomstscenario nog onvoldoende concreet zijn uitgewerkt. Hoewel steeds duidelijker wordt welke beweging landelijk wordt beoogd, bestaat nog onduidelijkheid over de wijze waarop deze beweging structureel wordt georganiseerd en gefinancierd. Zo zijn onder meer de inrichting van de Regionale Veiligheidsteams (RVT's), de governance en bestuurlijke aansturing, de taak- en verantwoordelijkheidsverdeling tussen lokale teams, Veilig Thuis, de Raad voor de Kinderbescherming en de gecertificeerde instellingen, de juridische positionering van betrokken partijen, de bevoegdheden van professionals en de structurele financiering nog onvoldoende uitgewerkt. Juist deze onderdelen zijn voor gemeenten van groot belang. Op basis van de huidige landelijke stukken ontstaat het beeld dat lokale teams een grotere regierol krijgen en langduriger betrokken blijven bij complexe veiligheids- en jeugdbeschermingscasussen. Daarmee kunnen ook de personele, financiële en organisatorische gevolgen voor gemeenten aanzienlijk zijn. Zonder duidelijkheid over de definitieve inrichting van het stelsel is het echter moeilijk om deze gevolgen goed te beoordelen en hierop te anticiperen. Komende tijd gaan wij de ontwikkeling meer verkennen in samenwerking met de andere Twentse gemeenten, waaronder leidend gemeente Enschede.

Wij beschouwen het Toekomstscenario kind- en gezinsbescherming daarom als één van de grootste beleidsmatige en financiële onzekerheden binnen het jeugdveld voor de komende jaren. Zolang geen duidelijkheid bestaat over de definitieve inrichting, governance, taakverdeling en financiering van het stelsel, blijft sprake van een aanzienlijk financieel risico voor gemeenten. Om die reden wordt er nadrukkelijk gewaarschuwd voor mogelijke aanvullende budgettaire gevolgen in de komende jaren.

Nieuwe regiovisie huiselijk geweld en kindermishandeling
Onder leiding van centrumgemeente Enschede wordt in 2027 gewerkt aan een nieuwe Twentse regiovisie Huiselijk Geweld en Kindermishandeling. De visie geeft richting aan de regionale samenwerking en kan leiden tot nieuwe keuzes ten aanzien van beleid, uitvoering.